دورکاری

تلاش دیگر رژیم برای بدتر کردن شرایط کار و زندگی کارکنان مزدی

 

بهروز فرهیخته

 

دورکاری چیست؟ آیین نامهی دولت جمهوری اسلامی ایران، دورکاری Teleworking را چنین تعریف میکند:

مادهی یک... : الف - دوركاری:‌ انجام وظايف محول شده بدون حضور فيزيكی كارمند واجد شرايط در محل كار سازمان خود با رعايت ضوابط و برای دورهی زمانی مشخص [است].

هدف اقتصادی اعلام شدهی دولت از دورکاری، تمرکززدایی نیروی کار و از این طریق کاهش هزینههای مربوط به آن است. لطف‌الله فروزنده، معاون توسعهی مدیریت و سرمایهی انسانی رييس جمهور، میگوید: علاوه بر هدف اقتصادی تمرکززدایی، افزایش کیفیت، بالا بردن رضایت مدیران، کارکنان و کاهش رفت و آمدها از اهدافی است که در دورکاری دنبال می‌شود.

این تمرکززدایی دارای تبعات اجتماعی، سیاسی و حقوقیای است که به آنها در این جا اشاره می کنیم.

فکر دورکاری در مفهوم مدرن آن از دو تا سه دهه پیش در ایالات متحدهی آمریکا در نزد اقتصاددانان و نظریهپردازان نئولیبرال شکل گرفت. از آن زمان این شیوه به تدریج در آمریکا و سپس در اروپا توسعه یافته است. یکی از تئوریسینهای این شیوهی کار، نویسندهی مرتجع کتاب موج سوم، آلوین تافلر است که حتی با اجباری بودن تحصیل تا پایان شانزده سالگی مخالف است و آن را موضوعی تجملی برای تودههای مردم میداند.

اکنون دولت بورژوای بورکراتیک ـ نظامی ایران، طرح دورکاری را در دستور کار خود قرار داده است و به قول روزنامهی دنیای اقتصاد میخواهد: سی درصد از كاركنان دولت به خانه منتقل شوند. طبق محاسبهی این روزنامه، این سی درصد شامل جمعیت شاغلی بیش از ششصد و بیست هزار هزار نفر خواهد شد. اگر هر کدام از این شاغلان را به طور متوسط عضو یک خانوادهی چهار نفره حساب کنیم، دورکاری در مجموع حداقل به طور مستقیم بر زندگی جمعیتی برابر با دو میلیون و 480 هزار نفر تأثیر خواهد گذاشت. از این رو میگوییم حداقل، زیرا از یک سو این آغاز کار است و از سوی دیگر اثرات اجرای هر طرح در ابعاد اجتماعی، صرفا محدود به جمعیتی که مستقیما درگیر آن هستند نمیشود، بلکه دامنهی آن معمولا جمعیتی بسیار وسیعتر از کسانی که مستقیما تحت تأثیر آن هستند را دربر میگیرد.

برای مشاهدهی ابعاد عظیم خانهنشین کردن کارکنان بر اساس این طرح در ایران، کافی است در این جا مقایسهای با ارقام متناظر آن در ایالات متحده به نقل از وضعیت دورکاری در حکومت فدرال، گزارش به کنگره، اوت 2009، به عمل آوریم. طبق این گزارش، در سال 2008، از 1962975 کارمند فدرال ایالات متحده تنها 102900 کارمند یعنی تنها 5.24 درصد آنها به دورکاری مشغول بودهاند. حتی همهی این 102900 نفر همهی روزهای هفته در خانه کار نمیکردهاند و این در شرایطی است که دورکاری از سال 2001 در دستگاه اداری فدرال آمریکا صورت گرفته است.(1) بدین سان دولت احمدی نژاد میخواهد شش برابر بیش از ایالات متحده از دورکاری استفاده کند. این ارقام به روشنی نشان میدهند که هدف اصلی کاتولیکتر شدن از پاپ دولت احمدی نژاد، نه افزایش کارآیی نظام اداری حتی در چهارچوب سرمایهداری، بلکه از یک سو خانهنشین کردن زنان و کنترل بیشتر زندگی مردم و از سوی دیگر ایجاد سرپلهایی برای انتقال بخشی از بودجهی دولتی به دار و دستههای حکومتی به بهانههای مختلف است.

به رغم این که دولت هدف دورکاری را کاهش هزینههای اداریش اعلام کرده، در واقعیت اجرای این آیین نامه برای ایجاد امکانات اقتصادی و سودبری اعوان و انصار بورژوازی بورکراتیک ـ نظامی است. دورکاری، حتی از دید برخی تحلیلگران بورژوا دارای عیوبی است که اهداف ظاهری و اعلام شدهی این آیین نامه را برآورده نخواهد کرد. سعید معصومی یکی از این تحلیل گران است. او در مقالهی تاملی بر طرح دورکاری، ثابت میکند که دورکاری نه فقط هزینههای دولت را کم نمیکند، بلکه با افزایش پیچیدگی اداری و سیستمهای نظارتی، هزینهها افزایش یافته و بهرهوری نیز از میزان کنونی کمتر خواهد گردید.(2)

بر طبق گزارش خبرگزاری فارس، معاون نوسازی معاونت سرمايهی انسانی رئيس جمهور، احمد بزرگيان، پيش‌بينی كرد که از طريق ايجاد دفاتر خدمات دولت الكترونيك و ارائهی خدمات دولت توسط بخش خصوصی، دست‌كم پانصد هزار شغل ايجاد شود. آیا طرف قرارداد این پانصد هزار شغل مستقیما خود دولت است؟ نه چنین نیست! زیرا همین معاون نوسازی معاونت سرمايهی انسانی رئيس جمهور در گفتگو با خبرگزاری فارس تصریح میکند که در اين آيين‌نامه آن چه كه اتفاق می‌افتد مشاغلی را كه دستگاه‌های اداری موظفند تشخيص داده و از طريق كار گروهی در هر دستگاه كه تشكيل خواهد شد به عنوان كار تصدی‌گری تشخيص داده می‌شود و پس از اين تشخيص اين كارها واگذار می‌شوند.(تأکیدها از ما است.) خبرگزاری فارس مینویسد، بزرگيان تصريح كرد: در اين طرح، قيمت تمام شده هر فعاليت برابر بودجه به اين دفاتر اختصاص می‌يابد كه خدمات الكترونيكی دولت توسط اين دفاتر خصوصی واگذار می‌شود. همچنین خبرگزاری فارس می نویسد: بزرگيان در مورد اين پرسش كه چقدر از خدمات اداری از طريق بخش خصوصی قابل ارائه است و چقدر شغل ايجاد می‌شود، گفت: آن چه در نظام اداری محاسبه می‌شود به ويژه واحدهای صف حداقل سی درصد خدمات قابل واگذاری و در دفاتر موجود سراسر كشور ارائه می‌شود، در حال حاضر پنجاه هزار نفر از طريق اين دفاتر مشغول به كار شده‌اند، اما با اجرای اين طرح و ارتقاء خدمات پيش بينی می‌شود، دستكم پانصد هزار نفر از بخش خصوصی در اين دفاتر مشغول به كار شوند. واگذاری این پانصد هزار شغل به تصدی گری، یعنی به وجود آمدن شرکتهای واسطهای که برای انجام کارهای دولت، اشخاص را به طور موقت و برای انجام کارهای معین به استخدام خود درمیآورند؛ درست مانند شرکتهای حقالعمل کار که نسبت به کارکنان موقت خود تعهدی جز پرداخت مزدشان ندارند. در ایران حتی این تعهد نیز به درستی اجرا نمیشود و تقلبهای زیاد و بسیار متنوعی در این زمینهها صورت میگیرد. مانند نپرداختن مزد و حقوق کارکنان و انحلال شرکت و ایجاد دوباره شرکت با نامی دیگر. روشن است که هزینهی این 500پانصد هزار شغل برای دولت، به درآمد ناخالص شرکتهای وابسته به بورژوازی بورکرات ـ نظامی تبدیل میشود.

دنیای اقتصاد مینویسد: لطف‌الله فروزنده، معاون رییس ‌جمهور، توضیح داده است که بانوان اولویت اول در طرح دورکاری هستند. پس روشن میشود در این طرح، اضافه بر هدف اقتصادی تعدیل هزینههای کار، اهداف اجتماعیای هم به ویژه در رابطه با زنان در بین است. یعنی تمرکززدایی جنسی به ضد زنان نیز یکی از اهداف مهم این طرح است. خبرنگار دنیای اقتصاد از قول خبرگزاری مهر میگوید: رييس مركز امور زنان و خانواده رياست جمهوری نیز با ارسال نامه‌ای به ‌رييس‌ جمهور خواستار اولويت كارمند زن برای اجرای طرح دوركاری شده كه ‌رييس‌ جمهور نيز با اين درخواست موافقت كرده است. در همین رابطه دنیای اقتصاد مینویسد: ["عبدالرضا شیخ‌الاسلامی ‌وزیر کار و امور اجتماعی"] خاطر نشان کرد: بهتر است مشاغلی که در دستگاه‌ها قابلیت انجام از راه دور را دارند به منازل منتقل شوند تا کارکنان آن پست‌ها بتوانند زمان بیشتری را در کنار خانوادهی خود سپری کنند و از‌اين طریق شغل خود را نیز داشته باشند. و باز در همین رابطه زهرا سجادی، معاون فرهنگی مركز امور زنان و خانوادهی رياست جمهوری، در گفتگو با خبرگزاری فارس میگوید: يكی از مزايای دوركاری زنان كارمند، رسيدگی بهتر به امور خانواده و فرزندان است. در این جا ملاحظه میشود که دولت در منحرف کردن افکار عمومی جامعه بسیار شیادانه و حساب شده عمل میکند. در واقع با این دوز و کلک میخواهند نشان دهند که دولت به خواست زنان کارمند برای دورکاری توجه دا‌شته و با آن موافق است. بی شک هیچ نهادی از زنان چنین خواستی از دولت نداشته است و رییس مرکز زنان و خانواده یک مامور دولت است و نه نمایندهی سازمانی از زنان. این اقدامی مستقیم به ضد زنان در پوشش این فریبکاری است که دولت به امر رفاه زنان توجه ویژه دارد و خواست آنان را برآورده میکند، ولی در واقع در راستای سیاست پان اسلامیستی ضد زن رژیم جمهوری اسلامی عمل مینماید. ابعاد این سیاست ضد زن زمانی روشنتر خواهد شد که توجه شود وزیر کار اعلام کرده است پنجاه تا شصت درصد از کارمندان این وزارتخانه شامل طرح دورکاری خواهند شد. روشن است که قریب به اتفاق این کارمندان، زنان هستند. به عبارت دیگر، این سیاست تنها در سطح وزارت کار شامل حذف تقریبا همهی زنان شاغل از کار مجتمع در این وزارتخانه خواهد شد و به تبع این وضعیت، زنانی که هم اکنون در این وزارتخانه شاغلاند از نقش اجتماعی خویش محروم خواهند گشت و مهمترین ارتباطشان با جامعه فقط به رابطهی انفرادی آنان با این وزارتخانه محدود خواهد بود. آنان دیگر با همکاران زن و مرد این وزارتخانه تقریبا هیچ ارتباط جمعی نخواهند داشت، هیچ تبادل نظری نخواهند کرد و هیچ تصمیم مشترکی نخواهند گرفت.

مادهی شش آییننامهی دورکاری میگوید: كارمند دوركار موظف است امكانات و تجهيزات دوركاری را صرفا برای انجام فعاليت‌های دستگاه متبوع خود استفاده نمايد. مسئوليت نگهداری از امكانات و تجهيزات مذكور برعهدهی وی خواهد بود. با این ماده از آییننامه، جرایم سوء استفاده از امکانات دولتی وارد زندگی خانوادگی دورکاران خواهد شد و مشکلات حقوقی جدیدی بر زندگی آنان خواهد افزود.  

در مادهی هفت این آییننامه میخوانیم: دستگاه اجرايی موظف است اقدامات لازم را برای امنيت شبكه‌های اطلاعاتی مورد استفاده برای طرح دوركاری و محافظت از داده‌ها و اطلاعات به عمل آورد. كارمندان دوركار نيز موظفند ضوابط حفاظتی دستگاه متبوع خود را رعايت كرده و داده‌ها و اطلاعات مربوط به فعاليت يا فعاليت‌های شغلی خود را در اختيار اعضای خانواده يا ساير افراد قرار ندهند. همان گونه که در متن این ماده دیده میشود، مسایل امنیتی به زندگی خانوادگی دورکاران وارد میشوند و همراه با آن، دورکاران با پاپوش سازیهای امنیتی و دخالت در زندگی خانوادگی خود مواجه خواهند گردید.

بر طبق بند ج و د مادهی نه، کارمند دورکار باید:

ج - امور محول شده را خود به انجام رسانده و از واگذاری تمام يا بخشی از آن به شخص يا اشخاص ثالث پرهيز نمايد.

د - كيفيت و كميت مورد انتظار و لازم در انجام امور محول شده را به طور دقيق مد نظر قرار داده و رعايت نمايد.

این بندها، دعواهای اداری بین سازمانهای متبوع و کارمندان را تشدید خواهند کرد و دخالت در زندگی خانوادگی کارمندان دورکار را ایجاد مینمایند. اختلافاتی که طبعا از لحاظ حقوقی، در اغلب موارد به زیان کارمند دورکار تمام خواهد شد. یعنی در این موارد کارمند دورکار با پاپوش سازیهای اداری علاوه بر پاپوش سازیهای امنیتی مواجه خواهد بود. این بندها زمینههای افزایش حجم کار و توقع سازمان متبوع را برای انجام کار با کیفیت مورد انتظار افزایش خواهد داد و عملا کارمند دورکار را ناگزیر به کمکگیری از نیروی کار افراد خانوادهی خود یا دوستان خویش خواهد کرد و بنابراین تخلف اداری و امنیتی را وارد زندگی کارمندان دورکار خواهد نمود و یا زمان کار کارمند دورکار را به مراتب افزایش خواهد داد.

این آییننامه اجرای مادهی نه را با مادهی ده چنین بیمه میکند: كارمند متقاضی دوركاری موظف است قبل از شروع دورهی دوركاری، تعهدنامهی پيوست را كه تأييد شده به مهر دفتر هيات دولت است امضا نمايد و در صورت عدم رعايت موارد ذكر شده در مادهی نه توسط كارمند دوركار، كار گروه اجرايی در جلسه‌ای فوقالعاده و براساس گزارش مكتوب مديريت واحد متبوع، بلافاصله وضعيت كار در منزل كارمند را بررسی و حسب قوانين و مقررات با وی برخورد میشود. به عبارت ساده، یعنی: هر لحظه چماق تخلف اداری و امنیتی و بازرسی خانه، بالای سر دورکاران آماده فرود آمدن و اخراج آنان از شغل خویش است؛ و با توجه به این که دورکاری عمدتا شامل حال زنان خواهد بود، میبینیم توطئههای ضد زنان در رژیم پان اسلامیستی ایران چه اشکال متنوعی به خود گرفته است.

لطف‌الله فروزنده، معاون توسعهی مدیریت و سرمایهی انسانی رئیس جمهور، مانند سایر سران اجرایی دولت و نیز خبرنگاران مجیزگوی دولت، این گونه القا میکنند که: از آثار کار دورکاری این است که بسیاری از رفت و آمدها و ایاب و ذهاب و فشارهای روحی وارد بر کارمند برای حضور به موقع در محل کار، کاهش مییابد، ولی بر خلاف همهی این دروغ بافیها، نه هزینهی کار برای دولت کاهش خواهد یافت و نه فشارهای روحی کارمندان دولت، بلکه تبعات دورکاری اتمیزه شدن بخش قابل ملاحظهای از نیروی کار کشور است. این اتمیزه شدن به طور مستقیم به ضد امکان تشکل کارکنان دولت عمل خواهد کرد و از آن جا که هدف اول و مستقیم این آییننامه به ضد زنان است، آنان را از شرکت در امور اجتماعی و هر گونه تشکلی دور خواهد نمود. اجرای این آییننامه با تضعیف امکان متشکل شدن کارکنان دولت به طور غیر مستقیم عاملی برای درهم شکستن هر گونه تشکل کارگری است. اجرای این آییننامه که خواستار انجام کار برحسب کمیت و کیفیت معین محصول کار است، منجر به افزایش ساعات کار کارکنان دولت و بنابراین، شرایط بدتر کار آنان خواهد شد. انجام دورکاری در خانه، همهی اعضای خانواده را درگیر این کار خواهد کرد. اتهام تخلفات اداری و امنیتی را به ضد دورکاران به نسبتی بسیار بسیار زیادتر از گذشته افزایش خواهد داد و نه تنها افراد خانواده، بلکه دوستانشان را نیز درگیر مسایل اداری و امنیتی خواهد نمود. با دورکاری بخشی از فضای خانه به انجام این کار اختصاص خواهد یافت و به همین نسبت، فضا برای زندگی عادی کل خانواده کاهش خواهد یافت. کودکان ناگزیر امکان بازی در هنگام انجام دورکاری والدین خود را از دست خواهند داد و فشارهای روحی بر آنان و والدینشان افزایش خواهد یافت. به بهانهی حضور مادران در خانه، امکانات اجتماعی برای نگاهداری و تربیت جمعی کودکان کاهش خواهد یافت و بار این کار به طور مضاعف بر دوش مادران سنگینی خواهد کرد و به تدریج هزینهی نگاهداری و تربیت کودکان از درآمد خانواده کاسته خواهد شد. به طور کلی، همهی اعضای خانواده به خاطر کار والدین در خانه دائما دچار استرس و فشارهای عصبی دیگر خواهند شد. دورکاری قدم نخست برای اخراج کارکنان دولت و تبدیل کار دائمیشان به کار موقت در شرکتهایی است که با دولت قرارداد انجام کار میبندند. دورکاری به طور مستقیم به ضد کارکنان مبارز دولت و به ضد احتمال اعتراضات، تظاهرات و اعتصابات آنان است.

 

دهم دی 1389 ، سی و یکم دسامبر 2010

منبع: www.aazarakhsh.org

azarakhshi@gmail.com

* * *

(1) رجوع کنید به

http://www.telework.gov/Reports_and_Studies/Annual_Reports/2009teleworkreport.pdf

(2) رجوع کنید به 

http://alef.ir/1388/content/view/79047    

 


* اگر عضو یکی از شبکههای زیر هستید، میتوانید این مطلب را به شبکهی مورد نظر خود ارسال کنید:

Delicious delicious    Facebook facebook    Twitter twitter    دنباله donbaleh    Google google    Yahoo yahoo    بالاترین balatarin


كانون پژوهشى نگاه، www.negah1.com