از فاشیسم تا سادیسم، نگاهی به کهریزک بازتولید نوین جمهوری سالو

 

آینا قطبی یعقوبی

 

سال 1944، قصر سیلینگ، جمهوری سالو، ایتالیا (1)

گروهی از ماموران فاشیست، جوانان روستاهای حومهی خود را برای تشکیل جمهوری سالو دستگیر میکنند. این دستگیریها به دستور چهار فرد ثروتمند و صاحب قدرت اجرایی صورت میگیرد: رییس جمهور، اسقف، دادستان و یک دوک.

آمرین از میان این جوانان، نه دختر و نه پسر را انتخاب کرده با خود به قصر سیلینگ میبرند. قصری دورافتاده و پنهان در میان کوهستان. دنیایی به غایت انتزاعی و مسدود مکان که کسی را یارای ورود به و یا خروج از آن نیست. آنها در این قصر یک جمهوری سادیستی به نام جمهوری سالو را به مدت صد و بیست روز بنیان مینهند.

بر طبق قانون اساسی سالو، سه مرحله از برنامههای اجرایی در این مدت پیش روی این جوانان قرار میگیرد. مرحلهی اول، محفل جنون(2) نامیده میشود. در این مرحله، برای جوانان داستانهای اروتیک روایت میشود و در حین این روایات، آنها را کتک زده، بر روی آنها ادرار کرده و به شیوههای خشونتباری به آنها تجاوز میکنند. هجده دختر و پسر جوان مجبورند تا به شیوهی حیوانات بر روی چهار دست و پا حرکت کرده و برای غذا التماس کنند.

مرحلهی دوم، محفل مدفوع(3) است که در این محفل، جوانان مجبور به خوردن مدفوع شده و همچنین موظف هستند تا میزان مدفوع خود را کنترل کنند؛ چرا که رفتن به توالت منوط به اجازهی عاملین خشونت است. اجازهای که به ندرت صادر میشود.

مرحلهی سوم و آخرین مرحله، محفل خون(4) نام دارد. در این قسمت افرادی که از قوانین سرپیچی کرده و به طور کامل به جمهوری سالو تن نسپردهاند، مجازات میشوند. عقوبتی سخت که به مرگ میانجامد. از تجاوز گرفته تا بریدن زبان و کندن پوست سر و حلق آویز کردن.(5)

 

سال 1388، سولهی کهریزک، ایران

گروهی از جوانان در خیابانهای تهران به جرم اعتراض به نتیجهی انتخابات دستگیر شده و به سولهی کهریزک، مکانی دور افتاده و محصور در بیابان برده میشوند. فضایی مخوف و مسدود مکان بدون امکانی برای ورود و خروج.

جوانان دستگیر شده، مجبور به شنیدن روایات شنیع پورنو دربارهی خود شده، کتک میخورند. امکانی برای رفتن به توالت ندارند و در بسیاری موارد بنا به گفتهی آزاد شدگان مجبور میشوند تا مدفوع بخورند و یا به سر و صورتشان مالیده میشود.(6) بارها مورد تجاوز قرار میگیرند، از آب و غذا خبری نیست و بسیاری در این مدت میمیرند.

 

بدنهای مطیع و رام، سنگ بنای جوامع فاشیستی

آن چه در هر دو نمونهی بالا مشترک است، تجاوز است و تحقیر مکرر تن. شکستن حریم حرمت بدن جوانانی که اغلب از نظر سنی زیر بیست و پنج سال هستند. اما مسالهی شایان توجه آن است که چرا برای تنبیه و مجازات از تجاوز استفاده میشود و کارکرد تجاوز و تحقیر تن به عنوان نوعی ابزار تنبیهی چیست؟

تجاوز، گونهای از عمل جنسی است که بر خلاف میل و ارادهی فرد و به واسطهی انواع مختلفی از فشارهای جسمی و روحی به قربانی تحمیل میشود. تجاوز، اولین و بدیهیترین حق یک فرد که حق او بر بدن خود است را در هم میشکند. انسان به عنوان مالک بدن خویش در مواجهه با تجاوز به مفعولی صرف بدل میشود که هیچ حقی نسبت به بدن خود ندارد و بدیهی است فردی که حتی قادر به کنترل بدن خود نباشد، دچار حالتی از سُرخوردگی و شیئی شدگی میشود که میتواند او را ذره ذره از هویت فردیش خالی کند. انسان شیئی شده، انسان خالی از هویتی است که دیگر نمیتواند به امور عادی و جاری خارج از خود به آسانی واکنش نشان دهد.

این شیئی شدگی انسانی، خواستهی همیشگی جوامع سرمایهداری و همچنین جوامع فاشیستی بوده و هست. ساختن و تولید کردن اشیایی که همچون ماشینهای کارخانهها قابلیت برنامهریزی و به نظم در آوردن، داشته باشند. هانا آرنت معتقد است: "تماميت گرايی به سمت سلطهی خودکامانه بر انسانها نمیرود، بلکه به سمت نظامی میرود که انسانها در آن بی رنگاند. قدرت مطلقه تنها در جهانی ميسر است و پا بر جا میماند که از عکسالعملهای غير ارادی و شرطی تشکيل شده باشد، از عروسکهای خيمه شب بازیای که هيچ اثری از واکنش فردی در آنها نمانده است."(7)

در حقیقت، سلطه بر بدن و امکان دستکاری در آن به عنوان ابژهی گسترش عرصههای قدرت و کنترل، دستاوردی متعلق به عصر روشنگری است که با صنعتی شدن جوامع و لزوم داشتن نیروی کار و مصرف کنندهی مطیع به اوج خود میرسد. در این میان، حکومتهای فاشیستی نیز بدنهای ساخته شده را به عنوان بهترین ابزار برای بقای خود کشف میکنند. انسان تهی شده از هویت فردی که با پروپاگاندای عظیم قدرت به عرصهی تاخت و تاز سیری ناپذیر سیاستمداران بدل میشود.

فوکو در این باره میگوید: "انسان- ماشین هم تقلیل مادی گرایانهی روح بود و هم نظریهی کلی رام کردن و در مرکز این دو، مفهوم اطاعت حکمفرما بود که بدن قابل دستکاری و اداره شدن را به بدن تحلیلپذیر پیوند میداد. بدنی مطیع است که فرمانبردار باشد. قابل استفاده باشد. قابل تغییر و تکمیل باشد."(8)

این چنین است که ساز و کارهای قدرت به ساخت و ساز بدنهای جدید و در نتیجه انسان- ماشینهای جدید دست میزنند؛ انسان شیئی شدهای که بهترین مصرف کنندهی کالای سرمایهداری و پروپاگاندای ایدوئولوژیک است. البته این ساز و کارها انواع مختلفی از عملکرد را بسته به نوع نیاز جوامع، شامل میشوند. از تبلیغات وسیع برای جراحیهای پلاستیک و تغییر ساختمان بدن برای رسیدن به الگوی انسان ایدهآل گرفته تا تجاوز جنسی برای کشتن ارادهی فرد.

اما روند همین مکانیزم تبدیل انسان صاحب اراده به ماشین قابل کنترل به کمک ابزار تجاوز جنسی در جوامع پدرسالار سنتی همانند ایران که مفاهیمی چون بکارت و ناموس، جزء مهمی از ساز و کارهای ارزشی آنها را شامل میشود، سریعتر و عمیقتر نیز هست. قربانی تجاوز در چنین جوامعی در کنار فرو ریختن هویت فردی و درهم شکستن شخصی خود، باید که رو در روی نظام ارزشمدار نیز بایستد. نظامی که او را تنها یک قربانی صرف نمیبیند، بلکه بدن و فردیتش را به عرصههای ممنوعه و با تقسیمبندی ناپاک نیز سوق میدهد.عرصههایی که امکان درمان و بازسازی و حتی زیستن و ادامه دادن را از فرد قربانی سلب میکند.

پازولینی، سالو را در نقد جامعهی فاشیستی ایتالیای زمان موسولینی ساخته بود. او در این فیلم کوشید تا تمامی وجوه سلطهی یک ساختار تمامیت طلب را بر افراد نشان دهد. ساختاری که بیش از دویست سال پیش، ساد به خوبی آن را به نمایش در آورده بود. ساختاری که امروز نیز در گوشه گوشهی جهان از ابوغریب گرفته تا کهریزک همچنان برقرار است و به حیات خویش ادامه میدهد.

* * * 

 

پانویس:

1- جمهوری سالو دنیایی است که سیاسیون سادیست فیلم سالو، ساختهی پازولینی، صد و بیست روز سدوم قصد بنا کردن آن را دارند.

2- cicle of obsession

3-  circle of shit

4-  circle of blood

5-  بر اساس فیلم سالو، صد و بیست روز سدوم. این فیلم عنوان آخرین اثر پازولینی کارگردان ایتالیایی است که در سال 1975 ساخته شد. اثری که بر اساس رمانی به همین نام نوشته مارکی دو ساد 1785 و به کمک رولان بارت تهیه شد و اعتراضی است به جامعهی فاشیستی ایتالیای زمان موسولینی.

6- http://babylonsky.wordpress.com/2009/09/01/252/

 8- میشل فوکو، مراقبت و تنبیه، تولد زندان، چاپ ششم 1385، صفحات 170-171

 

برگرفته از: سایت میدان زنان

 


* اگر عضو یکی از شبکههای زیر هستید، میتوانید این مطلب را به شبکهی مورد نظر خود ارسال کنید:

Delicious delicious    Facebook facebook    Twitter twitter    دنباله donbaleh    Google google    Yahoo yahoo    بالاترین balatarin


كانون پژوهشى نگاه، www.negah1.com