جامعهی سرمایهداری و تولید مجازات

 

منوچهر دوستی

 

اگر به زندان از منظر تولیدی نگاه کنیم، ملاحظه خواهد شد که این پدیده یا دستگاه محصول تاریخی جامعهی طبقاتی به طور عام و جامعهی سرمایهداری به طور اخص جهت تولید مجازات است.

مجازات به این دلیل تولید میشود که این سیستم به خودش پاسخ میدهد و نه به جامعه و به همین دلیل:

1- مشکلات اجتماعی را فرافکنی میکند؛

2- از خود رفع خطر میکند.

هر دو مورد ولی با یک سیستم توضیح و پوشش داده میشوند. سیستمی قضایی، که یک پایهی مشترک اجتماعی و اقتصادی آنها را به هم پیوند میدهد.

به همین دلیل، در جامعه و سیستمی که زندان قاعدهی آنست، همیشه بحثی دائمی تحت عنوان انواع مجازات آن را همراهی میکند. ابزار آلات مجازات را نیز انواع مجازات به خودی خود تعیین میکند.

به دنبال این سلسله، در چنین سیستمی به طور منطقی همواره موردی به نام "جرم" و "مجرم" هم شناخته و تعریف شدهاند. البته بایستی گفت که موضوع دقیقا به این صورت است که این سیستم بنا به دارا بودن موقعیت تولید چنین وضعیتی، خودش پیشاپیش جرم را به رسمیت شناخته - البته خودش منکر آنست- و ناچارا همواره نیازمند ناظران و متخصصان و جاسوسانی است، تا "مجرم" چنین واقعیتی را نیز بیابند، تعیین و محاکمه کنند، و به این ترتیب سیکل تولید مجازات را به سرانجام برسانند.

سیستم تولیدی مجازات همواره با دو نوع کیفیت خود را رو در رو میبیند، که یکی از این دو کیفیت تحت نام "سیاسی"، مثل این که گفته شود تولید مرغوب، نام گذاری شده است. و در نتیجه، بر خلاف مورد اول که تحت عناوین مختلفی از جمله دزدی، فحشا، قاچاق، شرارت و... به سادگی جامعه را دست به سر میکند، در این مورد-  مورد دوم و یا سیاسی- ناگزیر از اجرا و رعایت مراسمی است، تا جامعه را الزاما بدان مجازات متقاعد کند.

بدین نحو، اگر باز هم از منظر تولید اجتماعی به این موضوع ادامه دهیم، این گونه قابل توجیه است که مورد اول نقش زیربنا و مورد دوم و یا سیاسی نقش روبنا را بازی میکند و سیستم مجازات برای آن که فرافکنیاش در مورد زیربنا را از دسترس تعرض و پرسشگری خارج سازد، ناگزیر است با تمامی توان سر روبنا را زیرآب کند، تا از پاسخ مربوط به زیربنا در امان بماند.

موقعیت و چگونگی روبنا در این جا و در نسبتی مستقیم، بیانگر عمق و سطح زیربنای این ماجراست و چگونگی سیستم تولید مجازات خود بیانگر شدت و ضعف مبارزهی طبقاتی در هر سیکل تولید آن است.

موضوع اما در این جا خاتمه نمییابد، زیرا سیستمی که مجازات بخشی از تولیداتش را در بر میگیرد، بخش دیگر تولیدات آن در دیگر عرصهها هم چیزی جز اعمال خشونت نیست. کافی است تنها نگاهی هر چند سطحی به موقعیت انسانها در ارتباط با کارشان و وضعیت معیشتشان، به موقعیت بیکاران و زنان و کودکان، در جامعهی امروز بیاندازیم و ترسی را برانداز کنیم که سرتا پای این جامعه را به طور آشکار و نهان در بر گرفته است.

در واقع این سیستم به گونهای تردستانه، آن چه را خود مسبب آن است، به تک تک "شهروندان"ش نسبت میدهد. و این امکان ندارد، مگر با اعمال قدرت و شرارتی که تنها در توان خود همین دولتهای سرمایهداری (مولد مجازات) نهفته است.

این است که سیاست به معنای وسیعا انسانی امروزه نمیتواند چیزی باشد جز اعتراضی طبقاتی؛ به دلیل آن که باید خواهان محو کل زندان و دستگاه مجازات باشد و چرخاندن نگاه جامعه به آن اساسی که تولید مجازات و زندان، زندانی، جرم و... بخشی از مطلوبیت و ضرورت وجودی آن است.   

در نتیجه، در ادامه باید سیستم اعتراض را هم مورد دقت و توجه قرار داد، که آیا زندان و بنیادهای آن را مورد پرسش قرار میدهد، یا این که مجازات را بهانهای قرار میدهد، تا با آن خود را مرکز توجه قرار دهد و صرفا به ایجاد فضای ترحم بپردازد و به علاوه چرخهی تولید زندان و مجازات را به حال خود بگذارد. اعتراضی که چنین حقیقتی را در نظر نگیرد، خود واقعیت معیوب و اعتراض ناکارآمدی است.

نکتهی دیگر این که زندان را با توجه به موقعیتی که این سیستم به انسانها تحمیل کرده است، بایستی به عنوان بخشی از مجموعه درآمدهای آن در نظر بگیریم. در واقع این تنها فرد محکوم نیست که متحمل زندان و مجازات میشود، بلکه کل جامعه در این وضعیت گرفتار است. به بیانی دیگر، مجموعهی زمان زندان و مجازات را اگر به نسبت کل جامعه تقسیم کنیم، هر کس در جامعهی سرمایهداری مشمول مدت زمان معین سرانهی زندان و انواع مجازات میشود.

دلیل قضیه این است، که اساسا جرم واقعیتی اجتماعی است و رابطه و نسبت طبقاتی موجود میان انسانها به ما این امکان را میدهد تا به طور دقیق این حقیقت تلخ درصد سهمبری آن را درک و محاسبه کنیم.

به این ترتیب، جامعهی سرمایهداری در ارتباط با موضوع زندان و مجازات هم دقیقا یک شرکت سهامی است، که به هر انسان سهمی از آن اختصاص مییابد.

اوت 2011

 


* اگر عضو یکی از شبکههای زیر هستید، میتوانید این مطلب را به شبکهی مورد نظر خود ارسال کنید:

Delicious delicious    Facebook facebook    Twitter twitter    دنباله donbaleh    Google google    Yahoo yahoo    بالاترین balatarin


كانون پژوهشى نگاه، www.negah1.com