«کمونیستها عار دارند که مقاصد و نظرات خویش را پنهان سازند. آنها آشکارا اعلام میکنند که تنها از طریق واژگون ساختن همهی نظام اجتماعی موجود از راه جبر، وصول به هدفهاشان میسر است. بگذار طبقات حاکمه در مقابل انقلاب کمونیستی بر خود بلرزند، پرولتارها در این میان چیزی جز زنجیر خود را از دست نمیدهند، ولی جهانی را به دست خواهند آورد!» کارل مارکس
پانتهآ بهرامپور –
کالبدشکافی دیالکتیکی سفر ۲۰۲۶ ترامپ به پکن و بازآرایی نظم امپریالیستی:
تحولات ژئوپلیتیک و اقتصادی، که در ماه مه ۲۰۲۶ با سفر دونالد ترامپ به پکن به اوج خود رسید، فراتر از یک مانور دیپلماتیک ساده یا یک «مُعاملهی بزرگ» تجاری، نشاندهندهی گُسستی عمیق در نظم نئولیبرالی و گُذار به مرحلهای نوین از رقابتهای بیناامپریالیستی است. این سفر در شرایطی صورت گرفت که انباشت بیش از حد سرمایه در مرکز امپریالیستی (ایالات متحده) و گرایش نزولی نرخ سود، هیات حاکمهی واشینگتن را به سمت نوعی «بوناپارتیسم پارلمانی» سوق داده است که تلاش میکند با استفاده از ابزارهای تعرفهای و نظامی، از زوال هژمونیک خود جلوگیری کند. از سوی دیگر، چین با تدوین پانزدهمین برنامهی پنجساله (۲۰۲۶-۲۰۳۰)، در حال گُذار از انباشت کمی به توسعهی کیفی نیروهای مولد است؛ فرآیندی که تحت عنوان «نیروهای مولد با کیفیت نوین» شناخته میشود و هدف آن شکستن انحصار تکنولوژیک غرب در حوزههای هوش مصنوعی، انرژیهای تجدیدپذیر و نیمههادیهاست. تلاقی این دو روند مُتناقض در پکن، نه به معنای حل بحران ساختاری سرمایهداری، بلکه به معنای مُدیریت موقت تنشها در قالب «ثُبات راهبُردی سازنده» است که شی جینپینگ آن را پیشنهاد داده تا فضای تنفسی لازم برای تکمیل چرخههای تولیدی چین فراهم شود.
در این چهارچوب، سفر ترامپ به پکن را باید در بستر بحران بازتولید گستردهی سرمایه در غرب تحلیل کرد. ایالات متحده به عنوان یک قدرت امپریالیستی مُستقر، که اکنون در مرحلهی زوال نسبی قرار دارد، با خشونتی فزاینده تلاش میکند تا از طریق ابزارهای اقتصادی و نظامی، گسترش اقتصادی چین را مهار کند. این راهبُرد شامل تقویت حمایتگرایی اقتصادی، ایجاد موانع تعرفهای برای کاهش واردات چینی و همزمان تلاش برای بازگرداندن زنجیرههای تولید به داخل خاک آمریکا (Reshoring) است. با این حال، پارادوکس ماجرا در اینجاست که سرمایهی مالی ایالات متحده چنان با چرخهی تولید چین گره خورده است که انقطاع کامل (Decoupling) میتواند به فروپاشی بازارهای مالی خود واشینگتن مُنجر شود.
کالبدشکافی زوال امپریالیسم مُستقر و منطق انباشت در ایالات متحده
سفر ترامپ به پکن را باید تلاشی برای نجات نرخ سود شرکتهای بزرگ آمریکایی دانست، که با بحران مازاد تولید و اشباع بازارهای داخلی روبرو هستند. شرکتهایی نظیر بوئینگ، نوبدیا و جنرال الکتریک، که مدیران ارشد آنها در این سفر ترامپ را همراهی میکردند، نمونههای بارز ادغام سرمایه صنعتی در سرمایهی مالی هستند که برای بقای خود به بازارهای نیمهانحصاری چین نیاز دارند. قرارداد فروش ۲۰۰ تا ۷۵۰ فروند هواپیمای بوئینگ به پکن، نه یک دستاورد تجاری داوطلبانه، بلکه تلاشی برای تخلیهی کالاهای انبار شده و تثبیت سرمایهی مالی در والاستریت است. از منظر اقتصاد سیاسی، ایالات متحده دیگر قادر نیست تنها از طریق مُبادلهی نابرابر، ارزش اضافی لازم را از اقتصاد جهانی استخراج کند؛ بنابراین، به سیاستهای تهاجمآمیز برای بازپسگیری سهم بازار روی آورده است.
بحران هژمونیک ایالات متحده با شکستهای نظامی اخیر، بهویژه در جنگ ایران و عملیات ناموفق «آزادی» در تنگهی هرمز، تشدید شده است. گزارشهای اطلاعاتی تایید میکنند، که ایالات متحده بخش بزرگی از ذخایر تسلیحاتی خود را از دست داده و بازسازی آن سالها زمان خواهد برد. این ضعف مادی، ترامپ را ناچار ساخته تا از موضعی که به ظاهر قدرتمندانه است، اما در باطن از ضعف ناشی میشود، با شی جینپینگ مذاکره کند. در واقع، «عملیات آزادی» که قرار بود امنیت کشتیرانی را تضمین کند، تنها ۳۶ ساعت دوام آورد و نشان داد که قدرت امپریالیستی دیگر نمیتواند به سادگی ارادهی خود را بر مناطق استراتژیک تحمیل کند.
پانزدهمین برنامهی پنجساله چین: نیروهای مولد با کیفیت نوین و گُسست از وابستگی
در حالی که ایالات متحده درگیر مدیریت بحرانهای کوتاهمدت و بقای سیاسی جناح بوناپارتیست خود است، دولت چین با تصویب پانزدهمین برنامهی پنجساله (۲۰۲۶-۲۰۳۰)، استراتژی بلندمدتی را برای تغییر ترکیب ارگانیک سرمایه دنبال میکند. اصطلاح «نیروهای مولد با کیفیت نوین»، که در کانون این برنامه قرار دارد، به معنای جایگزینی نیروی کار ارزان با اتوماسیون پیشرفته، هوش مصنوعی و اقتصاد سبز است. از دیدگاه مارکسیستی، این حرکت پاسخی به کاهش جمعیت در سن کار و تلاشی برای افزایش بهرهوری از طریق انقلاب در ابزارهای تولید است. چین دیگر صرفا «کارخانهی جهان» برای استخراج ارزش توسط شرکتهای غربی نیست، بلکه با کُنترل بر فنآوریهای کلیدی، در حال تحمیل شرایط خود به زنجیرهی ارزش جهانی است.
این برنامهی پنجساله همچنین بر «امنیت زنجیره تامین» و «خوداتکایی تکنولوژیک» تاکید دارد، تا در برابر تحریمهای آتی ایالات متحده، بهویژه در حوزهی نیمههادیها، مصونیت ایجاد کند. دولت چین با استفاده از بخش دولتی قدرتمند خود، سرمایهگذاریها را به سمت بخشهایی هدایت میکند که برای امنیت ملی و تثبیت جایگاه جهانیاش حیاتی هستند. این مدل که به عنوان «مرحلهی مُقدماتی سوسیالیسم» توصیف میشود، در واقع نوعی سرمایهداری دولتی تحت هدایت حزب است که هدفش جلوگیری از بلعیده شدن نیروهای مولد توسط آنارشی بازار جهانی و سرمایهی مالی فراملی است.
در این میان، مفهوم «جامعه با سرنوشت مُشترک برای بشریت» که در برنامهی پانزدهم برجسته شده، تلاشی است برای ارائهی یک مدل حُکمرانی بدیل در برابر یکجانبهگرایی ایالات متحده. چین از بیثُباتیهای ناشی از سیاستهای ترامپ استفاده میکند، تا خود را به عنوان ضامن ثُبات جهانی و حامی چندجانبهگرایی معرفی کند. این راهبرد به چین اجازه میدهد تا متحدان سنتی آمریکا را به سمت مدار اقتصادی خود جذب کند؛ چرا که وابستگی به بازار چین در بسیاری از موارد به گزینهای کمخطرتر از همسویی با واشینگتنِ غیرقابل پیشبینی تبدیل شده است.
دیپلماسی مُعاملاتی ترامپ و پارادوکس «ثُبات راهبُردی سازنده»
سفر ترامپ به پکن با همراهی مدیران ارشد شرکتهای بزرگ (مانند ایلان ماسک، تیم کوک و جنسن هوانگ)، ماهیت طبقاتی سیاست خارجی او را آشکار کرد. ترامپ به دنبال «بردهای بزرگ» در قالب خریدهای کلان سویا و هواپیماست، تا پایگاه رای خود را در ایالتهای کشاورزی و صنعتی حفظ کند. با این حال، شی جینپینگ با زیرکی اصطلاح «ثُبات راهبُردی سازنده» را مطرح کرده است که در بطن خود، رقابت مدیریتشده را میپذیرد، اما به دنبال محدود کردن ابزارهای فشار ایالات متحده است. این ثُبات، نه یک آشتی پایدار، بلکه یک «آتشبس» در جنگ تجاری است که به چین اجازه میدهد تا سال ۲۰۳۰ به اهداف خود در حوزهی خودکفایی برسد و ایالات متحده نیز از تورم ناشی از تعرفههای سنگین بر تراشههای الکترونیکی جلوگیری کند.
از منظر ساختاری، این مذاکرات نشاندهندهی گُذار از یک جهان تکقطبی به یک ساختار چندقطبی سیال است. ترامپ مجبور به پذیرش این واقعیت شده است، که بدون دسترسی به بازار و موادخام چین، زیرساختهای نوین آمریکا (از جمله پروژههای هوش مصنوعی و تسلیحات پیشرفته) فلج خواهند شد. در مقابل، چین نیز میداند که انقطاع کامل در این مرحله میتواند منجر به بحران بیکاری و بیثُباتی داخلی شود؛ لذا هر دو طرف به نوعی «ماتریس وابستگی متقابل» تن دادهاند، که در آن همکاری در حوزههای غیرحساس و رقابت بیرحمانه در حوزههای راهبُردی به طور همزمان پیش میرود.
بحران هژمونیک و گرهگاه استراتژیک ایران و تایوان
در مرکز تحلیلهای اقتصاد سیاسی این سفر، دو نقطهی استراتژیک ایران و تایوان قرار دارند که به عنوان اهرمهای فشار در بازتوزیع قدرت جهانی عمل میکنند. شکست نظامی ایالات متحده در ایران و ناتوانی در تامین امنیت جریان انرژی، واشینگتن را در موضع ضعف شدیدی قرار داده است. ترامپ برای خروج از این «باتلاق خودساخته»، به نفوذ چین بر تهران نیاز دارد، تا از طریق یک «مُشارکت راهبُردی جامع»، ثُبات را به خلیج فارس بازگرداند. چین که اکنون بزرگترین شریک تجاری ایران است و ذخایر عظیم نفتی خود را دستنخورده باقی گذاشته، از این وضعیت به عنوان یک امتیاز بزرگ برای گرفتن تضمینهای امنیتی و اقتصادی از ترامپ استفاده میکند.
در مورد تایوان، ما شاهد یک چرخش تاریخی در سیاست خارجی ایالات متحده هستیم. ترامپ، علیرغم لفاظیهای گذشته، برای نخستین بار موافقت کرده است که دربارهی محمولههای تسلیحاتی به تایوان با پکن مشورت کند. این اقدام که باعث ناامیدی عمیق در تایپه شده، نشاندهندهی ترجیح منافع «مُعاملهگرانه»ی سرمایهی مالی بر تعهدات استراتژیک گذشته است. از دیدگاه مارکسیستی، تایوان برای چین تنها یک مسالهی نفوذ سیاسی نیست، بلکه مرکز تولید ارزش در زنجیرهی جهانی نیمههادیهاست. تسلط بر تایوان به معنای کنترل بر یکی از حیاتیترین اجزای نیروهای مولد جهانی است. ترامپ با مُعامله بر سر تایوان، در واقع در حال فروش تدریجی هژمونی سیاسی آمریکا در ازای سودهای اقتصادی کوتاهمدت برای بخشهای بحرانزدهی سرمایهی داخلی است.
این رویکرد ترامپ به تایوان، بازتابی از «تضادهای درونی هیات حاکمه» است؛ جایی که بخشهایی از پنتاگون همچنان بر بازدارندگی نظامی تاکید دارند، در حالی که جناح ترامپ-ماسک به دنبال ادغام اقتصادی و کاهش هزینههای امپریالیستی است. پکن با درک این شکاف، فشار خود را بر تایوان افزایش داده و آن را به عنوان «مهمترین موضوع» در روابط دوجانبه برجسته کرده است، به طوری که هرگونه «سوءمدیریت» در این پرونده را مساوی با درگیری مستقیم میداند.
تحلیل تاویلی تحولات پس از سفر: به سوی یک «اولترا امپریالیسم» موقت؟
پیامدهای این سفر در ماههای آینده، به شکل بازآرایی زنجیرههای تامین و تغییر در ائتلافهای جهانی ظاهر خواهد شد. اگرچه توافقات پکن به ظاهر صلحآمیز به نظر میرسند، اما تضادهای بنیادین میان نیروهای مولد و روابط تولید امپریالیستی حلنشده باقی ماندهاند. در ایالات متحده، تمرکز سرمایه در شرکتهای بزرگ فنآوری و افزایش ترکیب ارگانیک سرمایه (جایگزینی کار زنده با هوش مصنوعی)، فشار بر دستمزدها و بیکاری ساختاری را افزایش خواهد داد. این وضعیت میتواند به موج جدیدی از ناسیونالیسم اقتصادی و بیثُباتی اجتماعی مُنجر شود که ترامپ تلاش میکند آن را با «بُردهای دیپلماتیک» در خارج از کشور سرپوش بگذارد.
در جبههی چین، پانزدهمین برنامهی پنجساله با تمرکز بر «رشد کیفی»، چالشهای جدیدی را در بازار کار ایجاد خواهد کرد. اتوماسیون گسترده، اگرچه قدرت رقابت چین را افزایش میدهد، اما میتواند به بحران بیکاری در میان جوانان تحصیلکرده دامن بزند. با این حال، دولت چین با استفاده از ابزار برنامهریزی مرکزی و کنترل بر بخش مالی، تلاش خواهد کرد تا مازاد تولید خود را به سمت بازارهای نوظهور در جنوب جهانی و پروژههای «کمربند و راه» هدایت کند؛ امری که رقابت برای تسلط بر منابع طبیعی در آفریقا و آمریکای لاتین را تشدید خواهد کرد.
جهان پس از ماه مه ۲۰۲۶، دنیایی خواهد بود که در آن «قواعد بازی» دیگر توسط یک قدرت واحد تعیین نمیشود. ما در حال ورود به دورانی هستیم، که میتوان آن را «آنارشی مدیریتشده» نامید؛ دورانی که در آن قدرتهای امپریالیستی برای جلوگیری از فروپاشی کامل سیستم، به همکاریهای مقطعی (شبیه به ایدهی اولترا- امپریالیسم کائوتسکی) تن میدهند، اما همزمان در زیر پوست این ثُبات، برای تسلط بر نیروهای مولد آینده (هوش مصنوعی، کوانتوم و فضا) به شدت با یکدیگر میجنگند.
سنتز نهایی و پیامدها برای طبقهی کارگر جهانی
دستاورد واقعی سفر ترامپ برای ایالات متحده، خرید زمان (Time-buying) برای جلوگیری از یک سقوط اقتصادی فوری در آستانهی بحران تعرفهای ۲۰۲۷ بود. برای چین، این سفر تثبیت جایگاه به عنوان یک قدرت برابر و کسب مشروعیت برای مدل توسعهای خود بود، که اکنون به عنوان جایگزینی برای نئولیبرالیسم غربی مطرح میشود. با این حال، برای طبقهی کارگر جهانی، این «ثُبات راهبُردی» تنها به معنای تغییر شکل استثمار است. در حالی که غولهای فنآوری نظیر نوبدیا و تسلا از باز شدن بازارها و دسترسی به منابع سود میبرند، کارگران در هر دو کشور با تهدید جایگزینی توسط ماشینها و کاهش قدرت چانهزنی در برابر سرمایهی فراملی روبرو هستند.
شکست استراتژیهای نظامی سنتی در خاورمیانه و گُذار به «جنگهای اقتصادی و تکنولوژیک»، نشاندهندهی مرحلهای نوین از امپریالیسم است که در آن «انباشت از طریق سلب مالکیت»، جای خود را به «انباشت از طریق انحصار پلتفرمی و تکنولوژیک» داده است. سفر ۲۰۲۶ ترامپ به پکن، در واقع مراسم تدفین نظم پسا-جنگ جهانی دوم و آغاز رسمی عصر رقابتهای بزرگ در بستر بحران ساختاری سرمایه بود. آینده نه در گرو قراردادهای بوئینگ یا سویا، بلکه در گرو چگونگی برخورد این نیروهای مولد نوین با محدودیتهای روابط تولید سرمایهداری است؛ تضادی که در نهایت هیچ دیپلماسی یا «مُعاملهی بزرگی» قادر به حل آن نخواهد بود. آنچه پکن شاهد آن بود، نه پایان تنشها، بلکه بازآرایی سنگرها برای نبردهای بزرگتر در دهههای پیش رو بود.
* * *
آثار مورد استناد:
1. Trump’s Imperialist Offensive: Working-Class Resistance Can Defeat Reaction – ISA, https://internationalsocialist.net/2026/02/world-perspectives-feb-26/
2. The 15th Five-Year Plan and China’s economic outlook – Friends of …, https://socialistchina.org/2026/04/02/the-15th-five-year-plan-and-chinas-economic-outlook/
3. China’s 15th Five-Year Plan – The International Institute for Strategic Studies, https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2026/03/chinas-15th-five-year-plan/
4. Unpacking President Trump’s Visit to China | State of Play, https://www.csis.org/analysis/unpacking-president-trumps-visit-china-state-play
5. CGTN: ‘Constructive strategic stability’: China, US eye new vision for ties – PR Newswire, https://www.prnewswire.com/news-releases/cgtn-constructive-strategic-stability-china-us-eye-new-vision-for-ties-302772481.html
6. China–United States: asymmetrical rivalry from a historical and internationalist perspective, https://www.cadtm.org/China-United-States-asymmetrical-rivalry-from-a-historical-and-internationalist
7. What Trump and Xi Chose Not to Say on Trade Will Worry Global Markets | Investing.com, https://www.investing.com/analysis/what-trump-and-xi-chose-not-to-say-on-trade-will-worry-global-markets-200680388
8. Lenin or Kautsky, Which Dead Marxist Could Explain Where the …, https://m.thewire.in/article/news/lenin-or-kautsky-which-dead-marxist-could-explain-where-the-sino-us-relations-are-headed
9. Trump discloses hundreds of millions of dollars in trades in first quarter, https://www.ft.com/content/f9213bec-28ca-4930-bae8-1379abc851f7?syn-25a6b1a6=1
10. Donald Trump undecided on Taiwan arms sale after summit with Xi Jinping, https://www.ft.com/content/66933e51-e06d-475c-aed2-f808f9443dea?syn-25a6b1a6=1
11. The 2027 Silicon Cliff: US Sets June 23 Deadline for Massive Chinese Semiconductor Tariffs – FinancialContent – Stock Market, https://markets.financialcontent.com/wral/article/tokenring-2026-1-1-the-2027-silicon-cliff-us-sets-june-23-deadline-for-massive-chinese-semiconductor-tariffs
12. [Podcast] The meaning of Trump’s trip to China – Marxist.com, https://marxist.com/podcast-the-meaning-of-trump-s-trip-to-china-2.htm
13. Donald Trump will arrive in Beijing this week knowing that Xi holds all the cards, https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/may/10/donald-trump-xi-jinping-beijing-summit-iran-taiwan
14. China unveils its latest five-year “plan”. It defends corporations and bears little resemblance to Soviet plans. : r/theredleft – Reddit, https://www.reddit.com/r/theredleft/comments/1qw0hbv/china_unveils_its_latest_fiveyear_plan_it_defends/
15. On China’s 15th Five-Year Plan – Communist Party USA, https://www.cpusa.org/article/on-chinas-15th-five-year-plan/
16. Decoding China’s 15th Five-Year Plan – Foreign Policy Research Institute, https://www.fpri.org/article/2026/05/decoding-chinas-15th-five-year-plan/
17. “China Doesn’t Do Anything for Free” | Carnegie Endowment for International Peace, https://carnegieendowment.org/emissary/2026/05/trump-xi-meeting-china-expectations-outcomes
18. Concrete actions urged to turn new vision into reality – China Military, http://eng.chinamil.com.cn/2025xb/O_251451/16461181.html
19. NdFeB magnet supply chain and China export controls – PatSnap, https://www.patsnap.com/resources/blog/articles/ndfeb-magnet-supply-chain-and-china-export-controls/
20. US takes stock of critical minerals | The weekly recap – Trivium China, https://triviumchina.com/2026/02/13/us-takes-stock-of-critical-minerals-the-weekly-recap/
21. How Will the Trump-Xi “Strategic Stability” Framework Impact Global ICRG Country Risk Ratings and Asset Allocation? | PRS Group, https://www.prsgroup.com/how-will-the-trump-xi-strategic-stability-framework-impact-global-icrg-country-risk-ratings-and-asset-allocation/
22. China-US relations: what to expect from ‘constructive strategic stability’?, https://think.ing.com/opinions/china-us-relations-what-to-expect-from-constructive-strategic-stability/
23. The Future of U.S.-China Relations: A Guardedly Optimistic View – Stanford University, https://fsi.stanford.edu/news/future-us-china-relations-guardedly-optimistic-view
24. Artificial Intelligence and Crisis Economics: Marx, Financial Concentration, and Strategic Risk | Centre for International and Defence Policy – Queen’s University, https://www.queensu.ca/cidp/artificial-intelligence-and-crisis-economics-marx-financial-concentration-and-strategic-risk
25. The Fallacy of the Inter-Imperialist Analysis | Spartacist (English edition), https://iclfi.org/spartacist/en/2026-rivalries-fallacy
26. 3rd Congress of the ISL: The Economics of Ruin – International Socialist League, https://lis-isl.org/en/2025/12/3rd-congress-of-the-isl-the-economics-of-ruin/
«اخبار روز»